William Lilly Kimdi?

Bugün uygulanan horary astrolojinin kuralları büyük ölçüde tek bir kitaptan gelir: Christian Astrology, 1647. Yazarı William Lilly, 17. yüzyıl Londra'sının en tanınan astroloğuydu.

Kitabın önemi yalnızca içeriğinden gelmiyor. Lilly bunu İngilizce yazdı — o güne kadar ciddi astroloji metinleri Latince yazılırdı ve dolayısıyla yalnızca üniversite görmüş bir azınlığa açıktı. Lilly konuyu, okuma yazma bilen herkesin öğrenebileceği bir hâle getirdi. Bu, bilginin sınıf değiştirmesiydi; zamanının bazı astrologları onu bu yüzden hiç affetmedi.

1602'de Leicestershire'da, Diseworth adlı bir köyde doğdu. Ailesi yoksuldu; babası borçları yüzünden hapse düştü. Lilly on sekiz yaşında, cebinde çok az parayla Londra'ya yürüdü ve Gilbert Wright adlı bir tüccarın yanında hizmetçi olarak çalışmaya başladı.

1627'de, işvereninin ölümünden sonra dul eşi Ellen ile evlendi. Evlilik ona yaklaşık bin sterlinlik bir servet ve — daha önemlisi — çalışacak zaman kazandırdı. 1632'de astroloji öğrenmeye başladı. Otuz yaşındaydı ve on yıl içinde İngiltere'nin en çok okunan astroloğu olacaktı.

Üç ciltlik eserin yapısı şöyledir:

1. Cilt — Temeller

Gezegenler, burçlar, evler, açılar, onurlar. Bir öğrencinin sıfırdan başlayabileceği bir giriş.

2. Cilt — Soru astrolojisi (horary)

Kitabın kalbi ve en uzun bölümü. Her ev tek tek ele alınır, o eve düşen sorular sıralanır ve gerçek haritalarla örneklenir. Bugün horary öğrenmek isteyen birinin hâlâ okuduğu metin budur.

3. Cilt — Doğum haritası

Natal astroloji ve yönlendirmeler. Diğer iki cilde göre daha az etkili olmuştur.

İkinci cildin ayırt edici yanı, kuralları soyut biçimde anlatmakla yetinmemesidir. Lilly kendi danışmanlık kayıtlarından yüzlerce gerçek vakayı — haritası, sorusu ve sonucuyla birlikte — kitaba koydu. “Balık satın almalı mıyım”dan “kral savaşı kazanacak mı”ya kadar.

Lilly'yi ayrıcalıklı kılan şey tekniği değil, kayıt tutma biçimidir. Kitaptaki vakaların bir kısmında yorumun yanlış çıktığını açıkça yazar — ve çoğu zaman nerede hata yaptığını da çözmeye çalışır.

Bu, kehanet mesleğinde alışılmış bir davranış değildir. Bir yöntemin güvenilirliği, savunucusunun onu ne kadar yücelttiğiyle değil, yanıldığı yeri gösterebilmesiyle ölçülür. Lilly bunu üç yüz elli yıl önce yaptı ve modern horary'nin en iyi tarafı bu gelenekten kalmadır.

Lilly'nin hayatının en çok anlatılan olayı bu. 1651'de yayımladığı Monarchy or No Monarchy in England adlı kitapta bir dizi sembolik gravür vardı; bunlardan biri alevler içinde bir şehri gösteriyordu.

On beş yıl sonra, Eylül 1666'da Londra'nın büyük bölümü yandı. Ekim ayında Lilly, yangının sebeplerini araştıran Parlamento komisyonunun önüne çağrıldı. Sorulan şey teknik olarak “bunu nasıl bildin” değil, ima olarak “bu işte parmağın var mı”ydı.

Lilly, gravürün belirli bir tarih ya da yer belirtmediğini, genel bir felaket imgesi olduğunu söyledi ve serbest bırakıldı. Olay, kehanetin kültürel gücü hakkında kehanetin kendisinden daha çok şey anlatır: bir çizim, on beş yıl sonra bir devlet soruşturmasının konusu olabiliyordu.

Lilly 1681'de öldü. Ardından gelen yüzyılda Aydınlanma, astrolojiyi entelektüel hayatın dışına itti; 19. yüzyılda klasik teknikler büyük ölçüde unutuldu. 20. yüzyılın astrolojisi psikolojik ve natal bir yön aldı — horary neredeyse tamamen gözden düştü.

Dönüş 1980'lerde oldu. İngiliz astrolog Olivia Barclay, o dönemde yalnızca birkaç nüshası kalmış olan Christian Astrology'nin tıpkıbasım olarak yeniden yayımlanmasını sağladı (1985) ve kitabın etrafında bir öğretim programı kurdu. Klasik horary'nin bugünkü canlanması doğrudan bu hamleden kaynaklanır.

Metni olduğu gibi uygulamak mümkün değil, ve zaten kimse denemiyor. Birkaç sebebi var:

Dünya değişti

Lilly'nin vaka örnekleri arasında kaçak hizmetçiler, veba, deniz seferleri ve kayıp koyunlar var. Kurallar duruyor; örneklerin bağlamı durmuyor.

Bazı yargılar bugün kabul edilemez

17. yüzyıl metinleri cinsiyet, sınıf ve ırk konusunda dönemlerinin yargılarını taşır. Teknik kuralları almak, o yargıları da almayı gerektirmez.

Tıp ve hukuk artık astrolojinin alanı değil

Lilly hastalık teşhisi koyuyordu; bu, döneminde hekimlik pratiğinin bir parçasıydı. Bugün bir horary okuması teşhis koymaz, koymamalıdır.

Bazı kuralları kendisi de esnetirdi

Kitapta bir kuralı koyup birkaç sayfa sonra istisnasını yazdığı çok yer var. Lilly'yi katı bir kural koyucusu sanmak, onu okumamış olmaktır.

Kural motorunun omurgası klasik: göstericilerin ev yöneticiliğinden bulunması, yaklaşan ve ayrılan açı ayrımı, esansiyel onurlar, ışığın aktarımı, yargı öncesi kurallar ve ev sistemi olarak Regiomontanus — Lilly'nin kullandığı sistem.

Alınmayan şey, metnin dönemsel yargıları ve tıbbi/hukuki hüküm verme alışkanlığıdır. Sağlık soruları bir teşhise değil, bir eğilime bakar; hukuk soruları bir dava sonucuna değil, tarafların gücüne.

Ve asıl devralınan şey teknik değil: kaydı dürüst tutmak. Cevap olumsuzsa olumsuz yazılır. Harita cevap veremiyorsa bu söylenir. Bir kural tetiklenmişse yorumun içinde adıyla geçer. Lilly'nin üç yüz elli yıl önce yaptığı en modern şey buydu.